Divan-ı Hümayun – Osmanlı Devleti

  • Osmanlı Devleti’nde, devletin yönetim merkezi payitaht, yani baş şehir olmuştur.
  • Yeniçeri Ağası, İstanbul Kadısı ve  İstanbul Şehr-i Emini (Belediye Başkanı) merkezi yönetimde görev almışlardır.
  • Orhan Bey döneminde Divan-ı Hümayun kurulmuştur.
  • Divan-ı Hümayun II. Mahmud döneminde kaldırılmış, yerine Nazırlıklar yani bakanlıklar kurulmuştur.

Orta Asya’da Kurultaya katılanlara ücret verilmezdi. Osmanlıda Divan üyelerine devletten maaş karşılığı olmak üzere toprak verilmiştir.

Divan-ı Hümayun Üyeleri

  1. Vezir-i Azam
  2. Vezirler
  3. Kazaskerler
  4. Defterdar
  5. Nişancı
  6. Reis-ül Küttab
  7. Şeyh’ül İslam (Müftü)
  8. Yeniçeri Ağası
  9. Kaptan-ı Derya




divanı-humayun-uyeleri-sinavex

1. Vezir-i Azam (Sadrazam)

  • Padişahtan sonra en yetkili görevlidir.
  • Sadrazam olabilmenin şartı Türkçe bilmek ve Müslüman olmaktır.
  • Sadrazam Padişahın mührünü taşır ve devlet memurlarının atamasını yapardı.
  • Hükümdar olmadığı zamanlarda Serdar-ı Ekrem unvanıyla orduyu yönetirdi.
  • Fatih Sultan Mehmed döneminden sonra Divan’a başkanlık yapmıştır.
  • 19. yüzyılda sadrazamlığa Paşa Kapısı ve Bab-ı Ali denmiştir.

2. Vezirler

  • Sadrazamların yardımcılarıdırlar.
  • Vezir olmak için beylerbeyi veya sancakbeyi gibi görevlerde bulunmaları gerekir.
  • I. Murad döneminde vezir sayısı 3’e çıkarılmıştır.

3. Kazasker

  • Eğitim ve Adalet işlerinden sorumludur.
  • Askeri davalara kazasker bakar.
  • Kazasker olmak için Türk ve Müslüman olmak ayrıca medrese eğitimi almış olmak gerekmektedir.

Kazaskerin Türk olmasına dikkat edilmiştir. Çünkü Kazasker Adalet işleriyle ilgilenirken Şer-i Hukuk ve Örf-i Hukuka göre hüküm verirdi. Örf-i Hukuk Türk gelenek ve göreneklerinden oluştuğu için Kazaskerin Türk olması gerekli görülmüştür.

  • Kazasker kadı ve müderrisleri atama ve görevden almakla yükümlüdür.
  • Rumeli Kazaskeri, Anadolu Kazaskerinden daha kıdemlidir.

Osmanlı Devleti’nde yönetim teşkilatlanması Rumeli ve Anadolu diye ikiye ayrılırdı.

4. Defterdar

  • Ekonomik işlerden sorumludur.
  • Bütçeyi hazırlar.
  • Kıdem olarak Rumeli Defterdarı Anadolu Defterdarından önde gelir.

5. Nişancı

  • Nişancı hükümdarın yazışmalarını yapmak ve fermanlara tuğrasını çekmekle yükümlüdür.
  • Nişancı kalemiye sınıfındandır.
  • Devlete ait olan yerleri ve fethedilen toprakları Tahrir Defteri‘ne yazmakla yükümlüdür.
  • Nişancı devletin bütün kanunlarını iyi bilmek zorundadır. Çünkü örf-i hukukun yazılmasından sorumludur.

6. Reis’ül-Küttab

  • 17. yüzyıldan itibaren Divan-ı Hümayun üyeleri arasına katılmıştır.
  • 19. yüzyıldan itibaren “Dışişleri Bakanlığı” görevini üstlenmiştir.
  • Reis’ül Küttaplar ilk defa 1453 İstanbul’un fethi sonrası oluşturulmuştur.
  • Reis’ül Küttaplar daha önce Nişancıların emrinde çalışır ve yurt dışı ile yapılan yazışmaları kaleme alırlardı.

7. Şeyhülislam

  • İslam hukukunu resmi olarak yorumlarlardı.
  • Halifelik Osmanlı Devleti’ne geçtikten sonra etkinlikleri artmıştır.
  • Devlet işlerinin İslam Dinine uygunluğunu kontrol ederdi.
  • İlmiye sınıfında yer alır.
  • Verdiği kararlara fetva adı verilir.

8. Yeniçeri Ağası

  • İstanbul’un güvenliğinden sorumludur.
  • Divanda görüşü alınır ve Divanda alınan kararları yeniçerilere bildirirdi.

9. Kaptan-ı Derya

  • Donanmanın başkomutanıdır.
  • Kanuni Sultan Süleyman döneminde Divan-ı Hümayun üyeleri arasında yer almaya başlamıştır.

 

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.